Hoe populair zijn gsm, computer en andere multimedia bij onze jeugd? En hoe gaan ouders ermee om in de opvoeding van hun kroost? Wij vroegen het aan 1237 ouders met kinderen tussen 6 en 18 jaar. Een greep uit de verrassende resultaten mét commentaar van deskundigen.
1. Multimedia zijn goed vertegenwoordigd in de Vlaamse huisgezinnen. Een computer is een vertrouwd iets voor 96 % van de jongeren en vanaf 16 jaar heeft 54 % een eigen pc. Zelfs erg jonge kinderen kunnen al met de computer overweg (91 % van de 6- tot 8-jarigen). 89 % van de jongeren gebruikt ook internet. Ook draagbare spelcomputers zijn razend populair, bij jongens (77 %) nog meer dan bij meisjes (62 %). Ruim 1 op 4 jongeren (28 %) heeft ook een eigen televisietoestel, bij de 16- tot 18-jarigen is dat zelfs 43 %. Mp3-spelers worden door 70 % van de jongeren gebruikt.
Ida Philips, klinisch psycholoog en directeur van Family Marketingbureau Kids2:
'De exacte cijfers verschillen uiteraard naargelang het onderzoek, maar geen enkele studie laat er nog twijfel over bestaan: de Vlaamse jeugd is anno 2008 bijzonder multimediaal. Kinderen raken ook steeds jonger met al die nieuwe technologieën vertrouwd. En de huidige generatie ouders vindt dat absoluut oké. Zelfs ouders die zelf niet of nauwelijks met al die nieuwe technologieën vertrouwd zijn, zien er het belang van in. Ze zijn niet langer achterdochtig, wat één of twee generaties geleden soms wel nog het geval was.'
Professor Martin Valcke, hoogleraar Onderwijskunde aan de Universiteit Gent:
'De interactiviteit van al die moderne technologieën trekt de kinderen en jongeren zelf ook heel sterk aan. Vroeger had je ook al film en televisie, maar de beleving daarvan is erg passief. Internet, chats, sms'jes, computergames, het zijn dingen die jongeren zelf in handen kunnen nemen, kunnen manipuleren. Begrijpelijk dus dat al die multimedia deel uitmaken van hun jongerencultuur.'
2. Van alle moderne technologieën is de gsm het sterkst vertegenwoordigd bij onze jeugd. Vanaf 12 jaar gebruiken bijna alle jongeren er één. Zelfs bij de 9- tot 11-jarigen is dat al 38 %. Enkel de jongere leeftijdsgroep is - om begrijpelijke redenen - nog niet zo goed vertrouwd met mobiele telefoons (6 % van de 6- tot 8-jarigen gebruikt wél een gsm).
In alle leeftijdsgroepen krijgen kinderen hun gsm het vaakst cadeau van hun ouders (59 %). Die vinden de veiligheid (31 %) en de bereikbaarheid (43 %) van hun kind de belangrijkste motivatie om het een mobiele telefoon te geven. Bij de 16- tot 18-jarigen is dat laatste zelfs in 46 % van de gevallen het doorslaggevende argument.
Prof. Valcke:
'Jongeren zijn anno 2008 bijzonder mobiel geworden. Niet verwonderlijk dus dat ouders graag het gevoel hebben hen altijd te kunnen bereiken.'
Ida Philips:
'Bij jongere kinderen is een gsm eerder een sort statussymbool, iets dat ze moeten hebben om er echt bij te horen. Net zoals ouders een Kabouter Plopmuts of een Mega Mindysetje voor hun zoon of dochter kopen, geven ze hem of haar een gsm. Het communicatieaspect is bij die jonge kinderen nog veel minder belangrijk.'
3. De gsm-rekening wordt in het gros van de gevallen door de ouders betaald. 20 % van de jongeren hebben een gsm-abonnement op kosten van de ouders, 43 % krijgt een herlaadkaart van pa of ma. Zelfs bij de 16- tot 18-jarigen betaalt minder dan de helft (42 %) zijn telefoonkosten zelf.
Ida Philips:
'Het is opmerkelijk dat ouders in zo veel gevallen de kosten dragen. Zelfs bij ou-dere kinderen, die meestal toch ook zakgeld krijgen. Maar het verbaast me niet echt. 'Ik had geen belkrediet meer om je te bellen', is een excuus dat veel Vlaamse ouders bekend in de oren zal klinken en is vaak voldoende argument om de abonnementskosten van zoon- of dochterlief dan toch maar te betalen. Maar dat wil niet zeggen dat de jongeren er zomaar op los mogen bellen. Vaak worden daar heel geode afspraken over gemaakt. En de jongeren zelf zijn op dat vlak meestal heel prijsbewust. De gsm-operatoren beconcurreren elkaar heel sterk om jongeren voor zich te winnen. En die laatsten weten perfect welke operator en welke abonnementsformule welke voordelen biedt en hoeveel belminuten of sms'jes ze op elk moment nog exact te goed hebben. Ze zijn daar heel bewust mee bezig en leren daar ook erg veel uit.'
4. Ouders bellen (91 %) en sms'en (89 %) geregeld met hun kinderen. De jongeren zelf gebruiken hun toestel vooral om te sms'en (97 %, bij de 16- tot 18-jarigen zelfs 100 %) of opgebeld te worden (94 %) en pas in tweede instantie om zelf te bellen (74 %). Ook spelletjes spelen (39 %) en foto's maken (61 %) zijn functies van de gsm die gretig benut worden.
Ida Philips:
'Zeker bij pubers en adolescenten is dat sms'en razend populair. Begrijpelijk, want zij vinden het vaak moeilijk elkaar openlijk hun emoties te tonen. 'Ik ben kwaad op je' of 'Ik ben bang' zullen ze niet snel over hun lippen krijgen. Dankzij de sms-taal en de bijbehorende pictogrammen, kunnen ze zonder beschaamd te moeten zijn heel wat van die boodschappen toch aan elkaar overbrengen. Sms'en is niet alleen goedkoper, jongeren doen het vaak ook liever dan met elkaar bellen, want aan de telefoon kan je wel horen dat ze zenuwachtig zijn of de juiste woorden niet vinden. Nu moeten ze alleen maar een paar kruisjes, haakjes en komma's intikken en de boodschap zal wel overkomen. Dat sms'en is inmiddels een onlosmakelijk deel geworden van de jongerencultuur van vandaag.'
5. Goede afspraken maken goede vrienden. 3 op 4 ouders (75 %) bespreken met hun kinderen vooraf dan ook heel duidelijk het met wie, wanneer en voor welk budget van het gsm-verkeer. Of die afspraken worden nageleefd, wordt ook gecontroleerd. 41 % van de ouders van 6- tot 11-jarigen kijkt op basis van de afrekening na met wie en wanneer zijn zoon of dochter belt. Naarmate de kinderen ouder worden, neemt die controle wel af. Ook de sms-berichtjes vallen voor heel wat ouders niet onder het briefgeheim. 1 op 5 (20 %) bekent wel eens stiekem de berichten te lezen die zijn kind ontvangt en verstuurt. En dan niet alleen bij jonge kinderen (30 % bij de 6- tot 11-jarigen), maar zelfs bij oudere kinderen (13 % bij de 16- tot 18-jarigen). 45 % vindt de privacy van zoon of dochter echter heilig en zou het nooit in zijn hoofd halen diens sms-berichten te lezen.
Ida Philips:
'Dat zoveel ouders de berichtjes van hun kinderen lezen vind ik best wel straf. Maar eerlijk gezegd denk ik dat we ons geen illusies moeten maken, dat gluren in elkaars privacy niet alleen iets is tussen ouders en kinderen. Ik ben ervan overtuigd dat ook partners en zelfs collega's elkaars berichten vaker lezen dan we zouden denken. Dat ouders de telefoonrekening van hun kinderen controleren vind ik dan wel weer heel begrijpelijk. Zeker als het erover gaat na te kijken of gemaakte afspraken worden nageleefd.'
6. Computers zijn niet meer weg te denken uit het moderne huisgezin. Zelfs 2 (34 %), 3 (21 %) of meer (11 %) toestellen in één gezin zijn geen uitzondering.
Prof. Valcke:
'Logisch, want veel gezinnen zijn al aan hun zoveelste pc toe. Computers hebben nu eenmaal de eigenschap snel te verouderen. Na enkele jaren wordt er dan ook vaak een nieuwe aangeschaft, maar de oude kan wel nog dienen voor de basistoepassingen. Of hij wordt doorgeschoven naar de kinderen als ma of pa een nieuwe koopt.'
Ida Philips:
'Bij de oudere kinderen is het soms net andersom. Daar zien we dat net zij vaak het recentste en het meest geavanceerde model bezitten, omdat ze er vaak gewoon ook veel meer over weten dan hun ouders.'
7. De kinderen zelf zijn al op jonge leeftijd erg vertrouwd met de computer. Bij de 6- tot 8-jarigen maakt al 91 % er gebruik van. Een eigen pc krijgen ze meestal pas vanaf 11 jaar. Die heeft dan wel meteen internet-aansluiting.
De belangrijkste reden om speciaal voor het kind een (extra) computer in huis te halen, is het schoolwerk (42 %). Bij de 16- tot 18-jarigen is dat zelfs in 53 % van de gevallen de hoofdmotivatie. Wanneer jonge kinderen (min 12-jarigen) een eigen pc hebben, is dat in veel gevallen een 'afdankertje' van de ouders.
Prof. Valcke:
'Alle studies wijzen uit dat steeds meer kinderen de computer inderdaad gebruiken voor hun schoolwerk. Niet omdat het moet, maar omdat ze het zelf handig vinden. Het gebruik op de scholen zelf is wel nog altijd beperkt.'
Ida Philips:
'Op dat vlak hinkt het onderwijs inderdaad achterop en dat is jammer. Jongeren van nu leven daardoor een beetje in twee werelden. Thuis kunnen ze gebruik maken van de modernste technologieën en op school zitten ze met archaïsche toestanden zoals kopietjes die ze moeten invullen en kladjes die ze moeten overschrijven.'
Prof. Valcke:
'Klopt, maar het duurt nu eenmaal een tiental jaren voordat een vernieuwing geïntegreerd raakt in het onderwijs. De handboeken zijn daar ook nog niet allemaal op ingesteld en het vraagt een aangepaste didactiek om de computer systematisch in het schoolsysteem te integreren. Je kan daar negatief over zijn en zeggen dat we daardoor kansen missen, maar je kan het ook positief bekijken. Op die manier wordt fout gebruik of overdriven gebruik er ook uitgefilterd. Maar de computer zál een plaats krijgen op school, we moeten gewoon nog wat geduld oefenen.'
8. Beveiliging is voor moderne ouders geen loos begrip. Naast een plekje in de leefruimte (52 % voor de 'hoofdcomputer') en ma of pa die zoveel mogelijk in de buurt blijft als zoon of dochter surft (52 % en mama's meer dan papa's), doen een eigen login of wachtwoord (44 %), internetbeperking (11 %) en het blokkeren van bepaalde sites (25 %, bij de min 12-jarigen zelfs 30 %) het niet slecht. Toch geeft 37 % van de ouders toe geen enkele vorm van beveiliging te hebben voorzien op de computer waarop hun kind werkt. De gevaren van chatten en internetten is in de grote meerderheid van de gezinnen (80 %) wél geregeld een gespreksonderwerp.
Ida Philips:
'Eerlijk gezegd denk ik dat deze resultaten een geïdealiseerd beeld geven van de werkelijkheid. Misschien dénken ouders dat ze weten waar hun kind allemaal mee bezig is, op welke sites het surft en dat het goed op de hoogte is van potentiële gevaren. De werkelijkheid is echter minder rooskleurig, vrees ik. Ouders moeten op dat vlak echt nog meer hun verantwoordelijkheid nemen, denk ik. Met kinderen spreken over de mogelijke gevaren, hen weerbaar maken. Dat is de beste beveiliging. Veel beter dan de toegang tot bepaalde sites blokkeren of een internetbeperking opleggen. Want de verboden vrucht is des te aanlokkelijker. En laten we eerlijk zijn, in het 'echte leven' zal je kind vroeg of laat ook in aanraking komen met dingen die we als brutaal of vulgair zouden bestempelen. Alleen kan dat nu ook gewoon in de huiskamer gebeuren. Maar je kan je kind toch niet in een coconnetje steken? Maak het dus liever weerbaar. Niet door voortdurend over zijn of haar schouder mee te kijken naar waar het mee bezig is, maar door geregeld écht met hem of haar te praten.'
9. Meer nog dan voor studie- of huiswerk (77 %), gebruiken jongeren de computer om te surfen op het internet (90 %). Zo'n surfsessie duurt al gauw een halfuur of meer (61 % van de gevallen). Ook spelletjes (91 %, waarvan 75 % online), chatten (63 %) en e-mail (61 %) zijn razend populair. Bij de 16- tot 18-jarigen chat zelfs 95 % en gebruikt 91 % e-mail. Muziek of andere bestanden downloaden scoort begrijpelijkerwijze hoog in de hogere leeftijdscategorieën (84 % bij de 16- tot 18-jarigen).
Ida Philips:
'Op het vlak van multimedia zijn de jongeren van nu echte duizendpoten. Sms'en, chatten, gamen. Ze kunnen het als geen ander en zelfs dat alles tegelijk. En intussen kijken ze dan ook nog televisie, want die staat altijd aan. Zelfs als ze huiswerk maken.'
10. Playstation (56 %) is de absolute topper onder de spelcomputers, op de voet gevolgd door Nintendo Gameboy (46 %). Ook spelcomputers zijn in de meerderheid van de gevallen trouwens terug te vinden in de leefruimte (45 %). Wie een spelcomputer heeft, gebruikt die meestal dagelijks (41 %) of toch minstens eens per week (34 %) en niet zelden duurt zo'n gamingsessie dan meer dan een uur (32 %).
Prof. Valcke:
'Voor veel kinderen is de spelcomputer een eerste opstapje naar de multimediamaatschappij. Al op erg jonge leeftijd zijn ze er vaak bijzonder goed in. Welke spelcomputers en welke games precies populair zijn, is meestal erg trendgebonden. Als ze wat ouder zijn, ontdekken kinderen dan - niet zelden met de hulp van een oudere broer of zus - ook de online games en de andere mogelijkheden van computer en internet.'
11. Gewelddadige spelletjes zijn voor veel ouders not done (58 %) en 68 % kijkt er ook daadwerkelijk op toe welke games in huis worden gehaald. 24 % laat zelfs alleen spelletjes met een educatieve inslag toe. Zeker bij jongere kinderen (39 % van de 6- tot 11-jarigen) vinden ouders die opvoedkundige games een must. 34 % van de ouders speelt wel eens mee als zijn kind aan het gamen is. Bij de min 12-jarigen is dat zelfs 47 %. Papa's doen dat nog vaker (41 %) dan mama's (31 %).
Ida Philips:
'Net als bij het internetgedrag, vrees ik dat het beeld dat ouders hebben van het gaminggedrag van hun kinderen niet altijd overeenstemt met de realiteit. De meest verkochte spellen zijn nog altijd de gewelddadige! Áls ouders al eens meespelen, zullen het inderdaad vaak die educatieve spellen zijn. Maar er zijn ook? veel ouders die niet eens weten hoe ze de spelcomputer moeten op- of afzetten. Laat staan dat ze ermee kunnen spelen. Recent is er wel een nieuwe generatie spelcomputers en spellen die meer familiegericht zijn, met de Wii op kop. Een goede zaak, want misschien zullen ouders nu ook meer geneigd zijn andere gamecomputers en spellen uit te testen. Want dat zou ik toch elke ouder aanraden: speel geregeld mee met je kind, alleen zo krijg je echt een beeld van waar hij of zij mee bezig is.'
Door Veerle Maes
(HLN) |
